Szabat HaChodesz jest ostatnim z Arba’a Paraszijot (hebr. ארבע פרשיות; dosłownie: cztery parsze/odczyty) – czterech wiosennych Szabatów, które stanowią pomost pomiędzy kończącym się właśnie rocznym cyklem świąt a rozpoczynającym się kolejnym.

Pierwszy z miesięcy

Czytania na Szabat HaChodesz 2026
Parsza Wajakel-Pekudei: Wj 35,1-40,38
Dodatkowe czytanie Tory: Wj 12,1-20
Specjalna Haftara: Ez 45,16-46,18
Brit Hadasza: Hbr 9,1-11; Ap 15,5-8

Miesiąc, czyli co?

Słowo Chodesz oznacza miesiąc w sensie czasu, ale także oznacza nów księżyca. Powyższy werset moglibyśmy przetłumaczyć następująco: Ten nów księżyca będzie dla was początkiem nowiów, będzie pierwszym nowym roku. Kalendarz biblijny łączy miesiące z cyklem księżycowym. Każdy kolejny nów zwiastuje rozpoczynający się miesiąc, pełnia księżyca wyznacza dokładnie środek miesiąca, a zanikający na niebie księżyc świadczy o tym, że miesiąc ma się ku końcowi. Takie zrozumienie oddaje przekład Tory wg rabina Saszy Pecarica:

Tradycja żydowska wyprowadza z tego zdania dwa prawa. Pierwsze, że Nissan jest pierwszym miesiącem roku. Drugie, że ważny jest Rosz Chodesz (hebr. רֹאשׁ חֹדֶשׁ; dosłownie: głowa miesiąca) – początek miesiąca. Początek który, wyznaczany jest właśnie przez nów księżyca. Zwracanie uwagi na Rosz Chodesz jest niezwykle ważne, gdyż pozwala określić dni świąteczne, przypadające w danym miesiącu.

Początek Tory

Werset, któremu poświęcamy tyle uwagi, jest tak kluczowy, że niektórzy uważają, iż stanowi on właściwy początek Tory. Za takim stwierdzeniem stoi jeden ze znaczących wśród mędrców żydowskich komentatorów Tory, Raszi. Jak tłumaczy, Tora nie nie jest książką beletrystyczną, która opowiada jakąś historię, ani nie jest też dziełem historycznym, odzwierciedlającym chronologię wydarzeń. Jest ona miejscem, w którym Bóg składa swoje przykazania, składa swoje wskazówki, dane po to, by ludzie mogli żyć – żeby mogli żyć dla Niego, służąc Mu. Ow werset jest pierwszym spośród wszystkich przykazań, jakie Bóg przekazał Mojżeszowi. Można więc powiedzieć, że w tym miejscu zaczyna się sedno Tory, jej najgłębsza istota.

Wytyczna dotycząca liczenia czasu jest pierwszą daną przez Boga Izraelowi. To pierwsze Boże polecenie, pierwsza instrukcja – coś bardzo ważnego dla rodzącej się relacji między Bogiem a Jego ludem. Znamienne jest to, że Bóg mówi o pierwszym przekazaniu dla swojego ludu wybranego, kiedy ten jest jeszcze w niewoli. Jeszcze zanim staną się wolni uczula jak ważny w czekającym ich nowym wymiarze życia jest wyznaczony przez Boga czas.

Żydzi czytając ten werset są czują się wezwani do odpowiedzialności za swój własny pomiar czasu, za swoją atencję względem czasu Bożego. Ów osobisty wymiar odpowiedzialności za czas wybrzmiewa w tym zdaniu tam dwukrotnie. Czytamy: To odnowienie księżyca będzie DLA WAS początkiem miesięcy, będzie DLA WAS pierwszym miesiącem. DLA WAS, a więc dla naszej korzyści, dla naszego dobra.

Narzędzie komunikacji z Bogiem

Kalendarz hebrajski jest specyficzny, ponieważ ma dwa początki, dwa nowe roki. Jeden to ten związany z miesiącem Nisan. To właściwie bardziej początek rocznego cyklu świąt. Drugi nowy rok następuje pół roku po tym pierwszym – w siódmym miesiącu Tiszri. Wówczas przeskakuje kolejna cyferka w kalendarzu, dzięki czemu możemy liczyć lata. Mędrcy żydowscy ustalili, że punkt zero dla kalendarza hebrajskiego to moment stworzenia człowieka. Dzięki temu w tym roku możemy mówić, że mamy rok 5786 od stworzenia świata.

Skoro mowa o stworzeniu świata – właśnie wtedy Boży kalendarz zaistniał. W czwartym dniu stworzenia Bóg powołał do istnienia ciała niebieskie: większe i mniejsze, czyli słońce i księżyc oraz gwiazdy.

Jak czytamy w pierwszym rozdziale Księgi Rodzaju, ich zadaniem było przede wszystkim wyznaczenie pór roku, dni i lat, czyli wyznaczenie określonych czasów, określonych momentów czasu, określonego rytmu, w jakim ten czas biegnie. Można powiedzieć, że w ten sposób został stworzony czas. I został on stworzony w bardzo strategiczny sposób: w czwartym dniu stworzenia. Dopiero w szóstym dniu został stworzony człowiek. Podobnie przed wyjściem Izraelitów z niewoli egipskiej został im dany nakaz zwrócenia uwagi na czas, a dopiero potem stali się wolnym ludem. To pokazuje jak bardzo czas ważne jest dla Boga, jak bardzo ważny jest dla nas – jak bardzo ważnym jest darem. Właściwie stanowi on pewnego rodzaju środowisko, w którym mamy się poruszać, w którymi mamy się rozwijać, w którym mamy też komunikować z Bogiem. Czas jest narzędziem komunikacji z Bogiem.

Po co w ogóle istnieje czas?

W Biblii Tysiąclecia czytamy, że ciała niebieskie zostały stworzone po to, aby wyznaczały pory roku, dni i lata. Pory roku nie jest zbyt szczęśliwym tłumaczeniem. W języku hebrajskim występuje w tym miejscu słowo moadim [liczba mnoga od moed (מוֹעֵד; H4150)], które oznacza nie tyle pory roku (jak wiosna, lato, jesień i zima), a specjalny czas przeznaczony i wyznaczony na spotkanie z Bogiem. To Bóg wyznacza specjalny czas, w którym chce się z nami spotkać, w którym chce się spotkać ze swoim ludem. Moadim to termin, którym w Księdze Kapłańskiej Bóg nazywa swoje święte czasy – święta Pana.

Moadim to zaproszenie do poznania Bożego umysłu i Bożego serca, święte czasy Pana wyrażają Jego zbawcze intencje, Jego zbawczy zamysł. Są też wezwaniem do skoncentrowania się wokół konkretnych Bożych interwencji. Światło objawienia, które wprowadza zmiany i daje wizję, dociera do nas poprzez moadim.

Kreacja i jej odnowa

Wracając do tematu dwóch nowych początków roku, Boża koncepcja czasu uwzględnia zarówno słońce i księżyc – cykl słoneczny jak i cykl księżycowy. Jest to kalendarz lunisolarny, czyli opierający się na wyznaczonym przez te dwa ciała niebieskie rytmie. Dwa początki (czy też dwie głowy roku) odzwierciedlają ten porządek.

Miesiąc Tiszri jest po to, by liczyć lata. To jest cykl słoneczny, roczny, związany z porami roku i z cyklem rolniczym. Nowy początek związany z nowym rokiem wyznaczanym przez miesiąc Tiszri to Rosz Haszana (hebr. ראש השנה; dosłownie: głowa roku). Hebrajskie słowo Szana (שָׁנָה) oraz jego rdzeń (שנה sz-n-h) w dużej mierze odnoszą się do powtarzalności lub ponawiania czynności – jak powtarzające się pory roku, powtarzający się cykli rolniczy.

Miesiąc Nisan jest po to, by liczyć miesiące. To jest cykl księżycowy, miesięczny, związany ze świętami. Szabat HaChodesz – Szabat Tego Miesiąca –  związany jest z miesiącem Nisan i tym nowym początkiem, który Nisan wprowadza, jako pierwszy miesiąc roku. Słowo miesiąc w języku hebrajskim – Chodesz (חֹדֶשׁ; H2320) – ma ten sam rdzeń co wyraz Chadasz (חָדָשׁ; H2319), który oznacza nowy. Słowo Chidusz (חידוש) znaczy nowość – coś, czego wcześniej nie było, jakąś innowację, jakieś odkrycie, nową myśl, nowe objawienie lub nowe rozumienie (często w kontekście studiowania Tory).

Wielką szkodą jest, że chrześcijaństwo związało rytm swego życia z kalendarzem gregoriańskim, który jest poprawioną wersją kalendarze juliańskiego. Nie uwzględnia on w ogóle księżyca, cyklu księżycowego, nie uwzględnia jego rytmu. A ten wymiar czasu jest bardzo istotny dla duchowego wzrostu. Mędrcy żydowscy uczą, że miesiąc, związany właśnie z cyklem księżycam, jest sercem czasu. Wyznacza rytm – podobny jak rytm serca. A istotą księżyca jest odnowa – ze względu na jego zmieniające się przez cały okres fazy. Nowy miesiąc jest sercem cyklu odnowy kreacji.

Historia narodu wybranego to historia odnowy. Były różne okresy w historii: okresy zarówno rosnącej jasności jak i duchowego spadku, duchowej ciemności. Wzloty i upadki. Jednak nadane przez Boga Jahwe święta – święta związane z miesięcznym cyklem księżycowym – zawsze służyły ożywieniu, podniesieniu i odnowieniu Bożego ludu. Rytm życia żydowskiego bije od świąt do świąt. Zawsze jest nastawiony na odnawianie.

W okresie hellenistycznym, w drugim wieku p.n.e., grecki król Antioch IV Epifanes, wydał dekrety zabraniające Żydom fundamentalnych dla ich tożsamości kwestii – w tym właśnie świętowania początku miesiąca, Rosz Chodesz. Zakaz ogłaszania nowego miesiąca uniemożliwiał wyznaczanie terminów wszystkich pozostałych świąt żydowskich, takich jak Pascha, Jom Kippur czy Sukkot, które zależą od kalendarze księżycowego. Grecy dobrze widzieli, że jeśli zabronią uświęcenia nowego miesiąca – Rosz Chodesz – nie będzie więcej świąt biblijnych, żydowskich, a tym samym rozpadnie się tożsamość żydowska. Zakazy miały na celu całkowitą asymilację Żydów przez zniszczenie ich odrębności religijnej.

Bóg jest Panem czasu

To wszystko mówi o tym, że Bóg rządzi czasem na dwa sposoby.

Poprzez miesiąc Tiszri (i związany z nim początek nowego roku) widzimy Boga ukrytego w naturze, w świecie stworzonym. Natura jest nam dana, by odkrywać Boga. To wymiar poznawania Boga Stwórcę.

Poprzez miesiąc Nisan (i związany z nim początek rocznego cyklu świąt) wchodzimy w wymiar czasu związany z nowym objawieniem, oświeceniem, które pozwala NA NOWO zobaczyć, odnowić wszystko. To jest wymiar poznawania Boga Zbawcy. 

***

Bóg zaprasza nas do świadomego wejścia w Jego rytm czasu – po to, abyśmy współpracując z Nim w zgodzie z owym rytmem, działali intencjonalnie, celowo, proaktywnie. Aby nasze doświadczenie czasu nie było pasywnym reagowaniem na to, co przynosi życie, ale aktywnym kreowaniem ścieżki, którą podążamy z Bogiem.

Szabat HaChodesz przygotowuje nas nie tylko do rozpoczynającego się miesiąca, ale przygotowuje nas także do wielkiego święta, jakie w tym miesiącu ma miejsce – święta Pesach. Pesach jest przypomnieniem dla każdego wierzącego, że zostaliśmy nabyci dla Boga, nabyci, aby być Jego własnością, aby w wolności służyć Bogu. A służyć to znaczy podporządkować się Jego nakazom, Jego instrukcjom. Zbyt często myślimy o wolności, jaką daje nam Pesach, jako o wolności do robienia tego, co chcemy, wolności samej w sobie, podczas gdy my zostaliśmy wyprowadzeni z niewoli, aby służyć Bogu. Pesach daje ludziom wolność służenia Bogu – wolność do podążania za Jego wskazówkami, za Jego instrukcjami. A jedną z bardzo ważnych Bożych wskazówek  jest wezwanie do uważności na Boży rytm czasu.

Przeczytaj także:

Miesiąc Nisan

Boży kalendarz

Może zainteresuje Cię rownież: