Ważne, by pamiętać
Tydzień bezpośrednio poprzedzający święto Purim kończy szczególny Szabat o intrygującej nazwie: Zachor.
To jeden z występujących w kalendarzu hebrajskim Szczególnych Szabatów (hebr. שבתות מיוחדות Szabatot Mejuchadot). Hebrajski termin określający charakter tychże Szabatów – mejuchad מיוחד – to przymiotnik odnoszący do kwestii specjalnych, niepowtarzalnych, wyjątkowych lub wręcz specjalistycznych. Rdzeniem tego słowa – יחד (jud–chet–dalet) – oznacza jedność, bycie razem.
Szczególne Szabaty wyróżniają się dodatkowymi czytaniami z Tory oraz Proroków, nawiązującymi do nadchodzących świąt lub wspominanych ważnych wydarzeń historycznych. Dla Szabatu Zachor dodatkowe czytanie pochodzi z Księgi Powtórzonego Prawa. Zapisane są w nim dwa Boże nakazy dane Izraelitom. Pierwszy: aby pamiętali, co uczynił im Amelek, gdy wychodzili z Egiptu. Drugi: żeby po objęciu w posiadanie danej im przez Boga Ziemi Kanaan całkowicie wymazali pamięć po Amaleku.
Czytania na ten Szabat
Parsza: Wj 27,20 – 30,10;
Dodatkowe czytanie Tory: Pwt 25,17-19
Specjalna Haftara na Szabat Zachor: 1 Sm 15,2-34
Brit Hadasza: Ap 1,9-20
Pamiętaj, co ci uczynił Amalek w czasie drogi, gdy wyszliście z Egiptu, że stanął ci w drodze i gdy ty byłeś zmęczony i strudzony, wybił wszystkich osłabionych, którzy pozostali w tyle, i nie bał się Boga. Gdy tedy Pan, Bóg twój, sprawi, że zaznacie spokoju od wszystkich waszych nieprzyjaciół okolicznych w tej ziemi, którą daje ci Pan, Bóg twój, w dziedziczne posiadanie, to ty wymażesz pamięć o Amaleku pod niebem. Nie zapomnij o tym!
Pwt 25,17-19 [BW]
Kiedy Izraelici opuszczali Egipt, żaden naród nie odważył się z nimi walczyć. Nikt nie chciał narazić się Bogu, który stał za ludem Izraela. Ten potężny Bóg uderzył dziesięcioma plagami w największe ówczesne mocarstwo, jakim był Egipt, a następnie zatopił całą potęgę militarną Egipcjan w otchłani morza. Wśród pogańskich narodów znalazł się jednak jeden śmiałek – byli to właśnie Amalekici. Popychani głęboką nienawiścią, wymykającą się zdroworozsądkowej logice, przystąpili do perfidnego ataku, uderzając w najsłabszy punkt uwolnionych z Egiptu: zmęczonych i wyczerpanych – tych, którym brak sił nie pozwalał na trzymanie się przodu kolumny (zob. Pwt 25,18). Ta napaść nie była tylko aktem militarnym wobec ludzi – to była drwina i bunt wobec samego Boga.
Owe dwa Boże nakazy z dodatkowego czytania na Szabat Zachor były konsekwencją wyrachowanych i nikczemnych działań Amalekitów. Boże polecenie brzmi: zachor et aszer asa lecha amalek (pamiętaj, co ci uczynił Amalek). To właśnie od pierwszego jego słowa pochodzi nazwa tego Szabatu. Zachor (זָכ֕וֹר ; H2142) to hebrajski czasownik przekazujący ideę zapamiętywania i wspominania. Używany w Tanahu (Biblii Hebrajskiej) często wykracza jednak poza przypomnienie poznawcze, obejmując celowe działanie w odpowiedzi na to, co jest zapamiętywane. To tłumaczy paradoksalnie (na pierwszy rzut oka) brzmiący nakaz Boga o pamiętaniu, którego skutkiem i celem ma być całkowite wymazanie pamięci.
Pamiętaj, co ci uczynił Amalek
Tłumacząc hebrajski tekst słowo po słowie, odkrywamy dodatkową głębię przekazu. „Pamiętaj (zachor), co Amalek zrobił ci na drodze z Egiptu. Że spotkał cię (karecha) po drodze i odciął tych, którzy pozostawali w tyle, kiedy byłeś zmęczony i wyczerpany; nie bał się Boga.” Użyte tutaj hebrajskie słowo karecha (קָֽרְךָ֜; H7136), co znaczy spotkał, można też tłumaczyć jako ochłodził. Żydowski midrasz[1] porównuje biblijny incydent z Amalekiem do wrzącej kadzi z wodą. Tak wrzącej, że żadne stworzenie nie było w stanie do niej wejść. Znalazł się jeden śmiałek, który do niej wskoczył i – chociaż sam został poparzony – ochłodził kadź. Podobnie gdy Izraelici pod Bożą ręką wyszli z Egiptu, strach padł na wszystkie narody. Lecz gdy Amalek zaatakował Boży lud, mimo że sam poniósł porażkę, ostudził strach narodów świata przez Izraelem i jego Bogiem.
Amalek to uosobienie sceptyka, powodującego cierpienie. Jego natura wybrzmiewa w jego imieniu. Rdzeń wyrazu Amalek – amal (עָמָל; H5999) – często jest tłumaczony jako cierpienie i rozpacz. To właśnie cierpienie i rozpacz Bożego ludu są skutkami działań Amaleka. Co więcej, gematria przypisuje słowu Amalek taką samą wartość liczbową jak słowu safek (סָפֵק) oznaczającemu wątpliwość. Odmianą wątpliwości – takiej wątpliwości, z którą bardzo ciężko dyskutować – jest właśnie sceptycyzm. Sceptyk nie przeciwstawia się argumentom rozumem, on je deprecjonuje swoim lekceważeniem. Mądrość kontestuje wzruszeniem ramionami i kpiącym stwierdzeniem wypowiedzianym pod nosem: „i co z tego”. W wypowiedzi proroka Balaama: „Amalek jest pierwszym pośród narodów, lecz przeznaczony jest na wieczną zagładę” (zob. Lb 24,20) żydowscy mistycy odczytują traktat o sceptycyzmie – Amalek jest początkiem i korzeniem wszelkiego zła, a zostanie zniszczony dopiero na samym końcu. W wymiarze osobistym oznaczać to może, że nasza wewnętrzna walka z własnym sceptycyzmem może trwać całe życie.
Wymażesz pamięć o Amaleku pod niebem
Z drugą częścią Bożego nakazu, dotyczącą całkowitego wymazania pamięci o Amaleku (Pwt 25,19), wiąże się historia opisana w 1 Księdze Samuela (1 Sm 15,2-34), będąca częścią czytań przeznaczonych na Szabat Zachor. Przyszedł czas, że Izraelici objęli w posiadanie Ziemię Kanaan. Bóg chcąc ukarać Amalekitów za to, co zrobili Jego ludowi, polecił królowi Saulowi, aby pobił i wyniszczył doszczętnie plemię Amaleka, nie pozostawiając przy życiu tak ludzi, jak i ich zwierząt, i by nie brał żadnych łupów. Saul pokonał Amalekitów, ale nie wykonał Bożego rozkazu do końca. Oszczędził ich króla Agaga oraz dorodne i tłuste zwierzęta. Zniszczył tylko to, co było mizerne i bezwartościowe. Król Agag został wtrącony do więziennego lochu i dopiero na drugi dzień, po bezpośredniej i kategorycznej interwencji proroka Samuela, został stracony. Tyle mówi Biblia. Tradycja żydowska dopowiada, że wystarczyła ta jedna noc, żeby Agag spłodził potomka… Nasienie Amaleka przetrwało i odzywa się po raz kolejny w historii Izraela, co opisuje Księga Estery. Haman, który pragnie całkowicie wyniszczyć Żydów, jest – jak zaznacza tekst biblijny – Agagitą, czyli potomkiem Agaga, króla Amalekitów (zob. Est 9,24). Żydzi ponownie stanęli w obliczu śmiertelnego niebezpieczeństwa, za którym stał duch Amaleka. Spisek Hamana, dzięki interwencji królowej Estery, nie udaje się – to Haman ginie powieszony wraz ze swoimi dziesięcioma synami. I to odwrócenie losu jest podstawą radości święta Purim.
Jeśli święto Purim i jego przesłanie nie jest Ci znane, koniecznie przeczytaj nasz wpis, w którym przybliżamy ten temat:
Duch Amaleka. Grube dno świętowania Purim [KLIKNIJ TUTAJ]
Ale wróćmy do króla Saula i wydarzeń opisanych w 1 Księdze Królewskiej. Prorok Samuel jednoznacznie ocenił postawę króla Saula, jednocześnie wyznaczając głęboką duchową zasadę. Powiedział: „opór jest jak grzech wróżbiarstwa, a krnąbrność jak złość bałwochwalstwa” (1 Sm 15,23).
Użyty w hebrajskim tekście rzeczownik tłumaczony jako opór to meri (מְרִי; H4805). Meri oznacza umyślne, świadome i – co istotne – aktywne sprzeciwienie się Bożej woli. To jawny bunt, a nie zwykła pomyłka czy niedopatrzenie. To postawa serca, która opiera się Boskiemu autorytetowi i zaprzecza mu. Szuka od niego autonomii, niezależności. To uparty sprzeciw, utożsamiany z okultystyczną zdradą. To odmowa skorzystania z Bożej rady i poszukiwanie na własną rękę innych rozwiązań. Ten rodzaj buntu stępia percepcję buntownika i powoduje jego duchową ślepotę.
***
Te wydarzenia, których niechlubnym bohaterem jest król Saul, nie są wyłącznie opowieścią zamkniętą w przeszłości. To wciąż żywa i aktualna dla nas dzisiaj nauka. Nauka o przymierzu, w którym Boska pamięć zabezpiecza całą historię zbawienia. Ludzka pamięć natomiast pielęgnować ma ufne Bożemu Słowu posłuszeństwo. Taka pamięć ma potencjał, by sprostać każdemu wyzwaniu – może pokonać Amaleka.
[1] Midrash Tanchuma, Ki Teitzei 9
[2] Gematria to metoda interpretacji hebrajskich tekstów biblijnych w oparciu o wartości liczbowe przypisane każdej z 22 liter hebrajskiego alfabetu. Metoda ta pozwala na ich głębsze i symboliczne zrozumienie treści. Żydowscy mistycy twierdzą, że ta sama wartość liczbowa rożnych wyrazów wskazuje na ich nieprzypadkowy związek.
Przeczytaj także:
Może zainteresuje Cię rownież:
Purim. Przewodnik po świętowaniu
26,00zł
28 w magazynie
Książka Purim, czyli jak przesłanie Księgi Estery przemawia do współczesnych chrześcijan. Przewodnik po świętowaniu autorstwa Anny i Jerzego Ordutowskich to z jednej strony kompendium wiedzy na temat święta Purim, przybliżające jego podstawy biblijne, ekspresję jego przesłania w historii pozabiblijnej, a także proroczy jego wymiar. Z drugiej – to przewodnik po świętowaniu, który wprowadza w tradycje purimowe, przeprowadza krok po kroku przez przedświąteczne przygotowania, a także proponuje scenariusz spotkania przy uroczystej purimowej kolacji. Zawarte w przewodniku treści są poszerzone o liczne artykuły i materiały dostępne online, do których odsyłają umieszczone na stronach publikacji kody QR.