Bereszit

Tradycja żydowska mówi, że stworzenie świata rozpoczęło się 25 dnia miesiąca Elul. Pierwszy akt stwórczy dotyczy tego, co nazywa się Or – czyli światło. Mędrcy żydowscy doszli do wniosku, że owo pierwotne światło [Or] nie miało charakteru fizycznego, lecz było czystą, duchową emanacją Boga. Wszak słońce, księżyc i gwiazdy zostały stworzone dopiero czwartego dnia! Ponadto w tekście hebrajskim wspomniane ciała niebieskie oddane są terminem me’orot – co dosłownie tłumaczy się jako ze świateł. Innymi słowy, ciała niebieskie nie są prawdziwym światłem, ale pochodzą z innych świateł – odległych odbić prawdziwego niebiańskiego Światła Stworzenia.

Or jest czymś znacznie większym i wznioślejszym niż światło słońca – jest ono samą esencją stworzenia, najbardziej duchowym jego wymiarem. To światło Życia. Ten rodzaj światła umożliwia pełnię poznania.

Według Talmudu (Chagiga 12a) pierwotne światło było tak potężne, że pozwoliłoby człowiekowi zobaczyć świat od jednego końca do drugiego – nie w sensie fizycznego zasięgu wzroku, ale pełnego, duchowego wglądu w istotę rzeczywistości i strukturę stworzenia. Bóg przewidział jednak, że ludzkość zbłądzi, a grzesznicy mogliby nadużyć tak potężnego narzędzia i wykorzystać je do czynienia zła. Dlatego Bóg postanowił ukryć to światło przed światem. Bóg nie zniszczył światła Or, lecz schował je w strukturze samego stworzenia. Klasyczni komentatorzy Tory oraz mistycy chasydzcy wskazują na trzy główne miejsca ukrycia: Torę, głębię ludzkiej duszy oraz wnętrze materii, która niczym skorupa skrywa boskie iskry pierwotnego światła. Z perspektywy judaizmu zbawienie oznacza powrót do pierwotnego światła Or. To rzeczywistość Olam HaBa – Świata, Który Ma Nadejść. Zbawienie nie jest ucieczką od świata, ale przedarciem się przez zasłonę materii oraz ludzkiego ego i ujawnieniem ukrytego w stworzeniu Boga.

To jedyny akt stwórczy, po którym Bóg nie stwierdził, że jest to dobre. Oddzielenie wód jest jak oddzielenie wieczności od doczesności. Doczesność przemija. Adam i Ewa po grzechu zostali wygnani z Edenu, aby przypadkiem nie zjedli z owocu Drzewa Życia i tym samym nie żyli na wieki (por. Rdz 3,22-23). Czy powinniśmy postrzegać owo wygnanie w kategoriach kary? To raczej imperatyw Boskiego miłosierdzia, który uchronił człowieka przed utrwaleniem na wieczność grzesznej jego kondycji i otworzył perspektywę zbawienia. Pojawienie się przemijania, które samo w sobie dobre nie jest, okazało się konieczne dla ostatecznego osiągnięcia szczęśliwej wieczności. Punktem styku obu światów – wiecznego i doczesnego – jest sklepienie. To na tymże sklepieniu Bóg w czwartym dniu stwarzania umieści słońce, księżyc i gwiazdy – aby oddzielały światło od ciemności, dzień od nocy, oświecały ziemię i wyznaczały czasy. Wchodzenie w Boży rytm czasu jest jak zakotwiczanie własnej egzystencji pośród doczesnego świata w wieczności, która należy do Boga.

Te wersety zdają się wskazywać na nieuniknioną konieczność przemijania tego, co cielesne. Przechodzenie do wymiaru wieczności wymaga umierania. Decyzja wejścia na tę drogę jest jednorazowym aktem, ale samo umieranie stanowi długodystansowy proces oczyszczania i odnawianie umysłu (por. Rz 12,2).

Morze w myśli starożytnego Izraela jest uosobieniem śmierci. Izraelici przeszli przez Morze Czerwone jak przez śmierć (zob. 1 Kor 10,2) – do nowego życia na Bożą chwałę. Użyte w tym fragmencie hebrajskie słowo na określenie zbiorników wodnych to mykwe (H4723). Słowo to ma wspólny rdzeń z terminem oznaczającym mykwę – zbiornik z wodą służący w judaizmie do rytualnych oczyszczeń. Praktyka ta jest bezpośrednim pierwowzorem dla tego, co znamy jako „chrzest”. A wiemy, że chrzest jest dla nas zanurzeniem we śmierci Jeszuy, i powstaniem do nowego życia – na Bożą chwałę (zob. Rz 6).

Proces uświęcania dokonuje się poprzez umieranie w nas tego, co nie jest tożsame z Bogiem. Innej drogi nie ma. Dalsza część opisu stworzenia (rośliny wydające nasienie) potwierdza tę zasadę i pokazuje, że jest to proces, który wymaga nieustannego odnawiania – cykl za cyklem.

Czy to jest łatwe? Nie. Umieranie zawsze boli. Wejście na HaDerech Jeszua (Drogę Zbawienia) jest decyzją na życie w ciągłym dyskomforcie umierania. Jednak jest to zbawienny dyskomfort wąskiej drogi.

Ale spokojnie: nabierzcie ducha i podnieście głowy (por. Łk 21,28), bo z tego samego źródłosłowu co słowo mykwe pochodzi także inne fundamentalne hebrajskie słowo – tikwa, czyli nadzieja. Stąd mykwe ma w sobie także głęboko zakorzenioną ideę nadziei i ufnego (nie biernego – aktywnego) wyczekiwania zbawienia od Boga, od którego pochodzi życie, czystość, bezpieczeństwo i przyszłość.

Umieranie, które nierozerwalnie związane jest z doczesnością, jest jednocześnie nadzieją na odrodzenie do wieczności.

Bóg powołał do istnienia ciała niebieskie – Słońce, Księżyc i gwiazdy – aby wyznaczały ludzkości zamierzony przez Stwórcę rytm czasu. Ów rytm czasu wyznaczany przez ciała niebieskie jest dla przemijającego doczesnego świata ważną płaszczyzną komunikacyjną, jaką Bóg wyznaczył na potrzeby budowania wiecznej relacji z Nim.

Biblia Tysiąclecia mówi, że ciała niebieskie mają wyznaczać „pory roku, dni i lata”. W języku hebrajskim występuje jednak w tym miejscu słowo moadim (H4150), które oznacza nie tyle pory roku (takie jak wiosna, lato, jesień i zima), a specjalny czas przeznaczony i wyznaczony przez Boga na spotkanie z Nim. Moadim to termin, którym w Księdze Kapłańskiej nazwane są święta Pana:

Mowa tu o Szabacie, o Święcie Paschy i Święcie Przaśników, o Święcie Pierwocin, o Święcie Tygodni oraz o świętach jesiennych, czyli Święcie Trąbienia, Dniu Przebłagania i Święcie Namiotów.

Moadim to Boże wezwanie skierowane do Izraela, ale też do wszystkich, którzy do Izraela się przyłączą (por. Pwt 16). A w świetle Nowego Testamentu, wszyscy, którzy mają uczestnictwo w Nowym Przymierzu, są włączeni w Izrael. Paweł w Liście do Efezjan (Ef 2,11-22) pisze o włączeniu pogan w społeczność Izraela na mocy krwi Jeszuy. A w Liście do Rzymian używa słynnej metafory drzewa oliwnego, nazywając pogan przychodzących do wiary w Jeszuę, dziczkami wszczepionymi (wbrew naturze) w szlachetne drzewo Izraela (Rz 11).

Moadim wyrażają zbawcze intencje Boga. Są wezwaniem ludu Bożego do jednomyślności i do skoncentrowania się wokół konkretnych Bożych interwencji, mających miejsce w konkretnym wyznaczonym przez Boga terminie, aby lud ten odzwierciedlał (odbijał) Boży umysł i serce, Boże intencje i pragnienia, Boże zamiary i plany.

Światło objawienia, które wprowadza zmiany i daje wizję wieczności, dociera do nas właśnie poprzez moadim.

Cały proces kreacji świata polega na oddzielaniu: światła od ciemności, dnia od nocy, wód nad sklepieniem od wód pod sklepieniem. A dzisiaj – istot żyjących w wodach pod sklepieniem od tych, które trzepoczą na obliczu sklepienia.

Opis stworzenia (a tym samym cała Biblia hebrajska) rozpoczyna się od litery Bet. To druga litera alfabetu hebrajskiego. Jej wartość liczbowa wynosi 2. A nic nie jest w Torze przypadkowe. Bóg dał nam swoje Słowo, które w każdym szczególe objawia nam Jego zamysł. Litera Bet o wartości numerycznej dwa, wprowadza motyw dualizmu. Jednocześnie wzywa nas do określonego sposobu postrzegania stworzonego świata – do oddzielania! Prawdy od fałszu i wieczności od doczesności… Tradycja żydowska rozumie ciemność jako nieodłączny, co więcej – konieczny aspekt życia, a naszym duchowym zadaniem jest wydobycie ukrytych iskier świętego światła. W tych czasach, kiedy świat wkracza w ciemność coraz większą, praktyka ta nabiera szczególnego znaczenia… Sukcesywne wybieranie Prawdy jest Drogą Życia wiecznego (por. J 14,6)

Zgodnie z tradycją, pierwszy dzień miesiąca Tiszri jest rocznicą szóstego dnia stworzenia. Wraz z zaistnieniem ludzkiej świadomości, która zdolna była zobaczyć materialną rzeczywistość i uwielbić jej Stwórcę, zaczął być także postrzegany i mierzony ten wymiar jej egzystencji, jaką jest czas. Kolejna cyfra odmierza lata liczone od dnia stworzenia człowieka.

Znamiennym jest, że rok hebrajski rozpoczyna się dwoma ostatnimi dniami stworzenia: stworzeniem człowieka i Szabatu, a kończy natomiast pięcioma dniami stworzenia, obejmującymi świat fizyczny, materialny. Człowiek jako istota wyższa o właściwych tylko sobie cechach wykraczających poza biologiczną definicję, takich jak rozum, moralność i duchowość, oraz Szabat, będący przedsmakiem Olam HaBa, wskazują na wyżyny ludzkiej egzystencji i jej ostateczny cel.

To nie jest przypadek, a strategiczne przesłanie.

Taki układ kalendarza uczy bardzo ważnej zasady, która wywraca piramidę Maslowa do góry nogami! Mamy rozpoczynać rok nie od troski o przetrwanie, nie od próby zabezpieczenia potrzeb biologicznych i finansowych, ani nie od budowania własnego poczucia bezpieczeństwa, a od wizji! Z początkiem roku mamy wejrzeć w głąb siebie, aby nasz wzrok spotkał się ze wzrokiem Boga – mamy zobaczyć siebie w taki sposób, w jaki On nas widzi. Mamy znaleźć odpowiedź na pytanie „kim mam być?”, „kim chcę być?”. I przeżyć otwierający się rok jako realizację owej wizji. Niższe sfery naszej egzystencji mają podporządkować się tej wizji, dostosować do niej. Nie odwrotnie.

Tego uczy nas hebrajski kalendarz:

W tradycji żydowskiej celebracja rozpoczynającego się nowego roku (Rosz HaSzana) jest świętem dwudniowym. Żydzi łączą rocznicę stworzenia człowieka z rocznicą stworzenia Szabatu niejako w jeden długi świąteczny dzień. To oddaje najgłębszy sens powołania człowieka – powołania do wieczności.

Jeden z największych żydowskich myślicieli XX wieku, rabin Abraham Joshua Heschel nazwał Szabat „iluminacją” (oświeceniem). Przynosi on światło, które przenika i nadaje sens pozostałym sześciu dniom. W myśli żydowskiej cotygodniowy Szabat to moment, w którym pierwotna światłość na chwilę przebija się przez zasłonę doczesności, aby przypomnieć człowiekowi, skąd pochodzi i dokąd zmierza…

W żydowskiej filozofii czasu historia świata dzieli się na dwie zasadnicze ery, odzwierciedlające opisany w Księdze Rodzaju akt kreacji: 6000 lat „dni powszednich” (trudu odnowy stworzenia) oraz siódme tysiąclecie, czyli Erę Mesjańską. To siódme tysiąclecie zapoczątkowuje coś, co nigdy się nie skończy – wieczny Szabat. Celem cotygodniowej praktyki Szabatu jest przygotowanie naszej duszy do tego, by potrafiła odnaleźć się w wieczności. To z jednej strony trening, a z drugiej – realny przedsmak tego ostatecznego, kosmicznego pokoju i odkupienia. Szabat w myśli żydowskiej jest bezpośrednim i namacalnym doświadczaniem wieczności.

Ostateczne odkupienie (zbawienie w ujęciu eschatologicznym) polega na tym, że w Erze Mesjańskiej Bóg zdejmie zasłonę z fizycznego świata. Cała materialna rzeczywistość stanie się przezroczysta. Człowiek powróci do stanu czystej, nieustannej komunii z boskim światłem, gdzie zniknie dualizm między tym, co cielesne, a tym, co duchowe. Wieczność.

Przeczytaj także:

• Boży kalendarz
• Szabat HaChodesz